Điểm Chính
- Trữ lượng và sản lượng: Việt Nam sở hữu 3,5 triệu tấn đất hiếm, đứng thứ sáu thế giới về trữ lượng, nhưng năm 2025 chỉ khai thác được 150 tấn so với 270.000 tấn của Trung Quốc.
- Thỏa thuận Việt Nam - Australia: Tại Canberra, Tô Lâm và Anthony Albanese đã ký tuyên bố chung về chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, bán dẫn và năng lượng sạch.
- Các doanh nghiệp liên quan: Australian Strategic Materials, Blackstone Minerals và EQ Resources Limited đang đàm phán tiếp cận mỏ Đông Pao và dự án Dubbo.
Mỏ khoáng sản mà Việt Nam không còn muốn bán thô
Hà Nội đã cấm xuất khẩu quặng đất hiếm chưa qua chế biến. Lệnh cấm được đưa ra sau khi đối chiếu trữ lượng quốc gia — ước tính 3,5 triệu tấn, tập trung tại mỏ Đông Pao, tỉnh Lai Châu, với hơn 5 triệu tấn oxit — với sản lượng thực tế chỉ đạt 150 tấn trong năm 2025. Chính phủ Việt Nam hiện hướng tới tinh chế trong nước, từ bỏ vai trò đơn thuần là nhà cung cấp nguyên liệu thô.
Chuyến thăm của Tô Lâm và lễ ký kết tại Canberra
Vào tháng 8 năm 2026, trong chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Australia của Tổng Bí thư Tô Lâm, hai chính phủ đã chính thức hóa cam kết về chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, bán dẫn và năng lượng sạch. Thỏa thuận này củng cố tiến trình được khởi động từ tháng 3 năm 2024 với việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện và thiết lập đối thoại cấp bộ trưởng hai năm một lần về khoáng sản thiết yếu.
Đoàn kỹ thuật Việt Nam khảo sát tại Australia
Kênh chính trị đã tiếp nối một quá trình làm việc kỹ thuật được triển khai trước đó. Vào tháng 8 năm 2025, một đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, do Thứ trưởng Trần Quý Kiên dẫn đầu, đã đến Perth, Sydney và Melbourne để tìm hiểu phương pháp khai thác và xử lý khoáng sản chiến lược của Australia. Cuộc gặp với Australian Strategic Materials tập trung vào dự án Dubbo, mỏ đa kim chứa đất hiếm nhẹ và nặng, zirconi, niobi và hafni. Đoàn công tác đã đề nghị trực tiếp được tiếp cận công nghệ xử lý đất hiếm bằng phương pháp hấp phụ ion của ASM, kỹ thuật phù hợp với các mỏ tại Việt Nam.
Các doanh nghiệp Australia tham gia
Blackstone Minerals cùng nhiều nhà đầu tư Australia khác đã bày tỏ quan tâm đến quyền khai thác tại Đông Pao. Trong chuyến thăm Canberra, Tô Lâm đã có cuộc gặp riêng với EQ Resources Limited, thảo luận về việc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực chế biến chuyên sâu và công nghệ tinh chế. Australia cũng đang xem xét sử dụng Export Finance Australia làm công cụ tài trợ và giảm thiểu rủi ro nhằm hỗ trợ các dự án khai thác và tinh chế chung.
Bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu
Trung Quốc kiểm soát khoảng 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và trong năm 2025 đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới, mở rộng phạm vi hạn chế sang cả những sản phẩm được sản xuất ở nơi khác bằng công nghệ Trung Quốc. Nhiều chính phủ đang tìm kiếm nguồn cung thay thế. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành đối tác tinh chế, song cần công nghệ và bí quyết kỹ thuật mà Australia đã phát triển trong ngành khai khoáng của mình.
Tính bổ trợ kỹ thuật giữa hai mỏ khoáng sản
Các mỏ tại Việt Nam thuộc loại hấp phụ ion, có mức phóng xạ thấp hơn so với các mỏ đá cứng tại Australia. Việc chuyển một phần công đoạn tinh chế đất hiếm nhẹ sang Việt Nam sẽ cho phép Australia tập trung hạ tầng vào đất hiếm nặng, trong khi Hà Nội có thể vươn lên trong chuỗi giá trị công nghiệp.
Rào cản hạ tầng và tiến độ thời gian
Năng lực quản trị ngành khai khoáng của Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế, với các cuộc điều tra đang diễn ra liên quan đến tham nhũng và buôn lậu khoáng sản. Hạ tầng logistics tại khu vực miền núi phía tây bắc, nơi tập trung các mỏ khoáng sản, hiện chưa đáp ứng đủ yêu cầu. Hà Nội đã khởi công xây dựng đường cao tốc và tuyến đường sắt kết nối tới các cảng biển phía đông, dự kiến hoàn thành vào năm 2030.
Kết quả của mối quan hệ đối tác này sẽ phụ thuộc vào khả năng của hai quốc gia trong việc hiện thực hóa các thỏa thuận đã ký tại Canberra thành hạ tầng vận hành thực tế trước cuối thập kỷ. Tọa độ của mỏ khoáng sản chính, nằm trong dãy núi Lai Châu (21,0285, 105,8542), vẫn là điểm mốc địa lý xoay quanh cuộc chơi công nghiệp này.
